همان طور که می دانیم در این دو سوره یا همان معوذتین، خداوند به پیامبرش دستور می دهد که از چه چیزی، به چه کسی پناه ببرد ... فکر می کنم تا اینجا توانسته باشم جواب ایشان را داده باشم .. اما به همین مناسبت، نکته ی ظریفی به خاطرم آمد که حیف می دانم آن را برای خوانندگان گرامی بیان نکنم.
بگذارید ابتدا بدون تفصیل در تفسیر ها ی موجود، تنها نگاهی گذرا به ترجمه ی هر دو سوره داشته باشیم تا بیشتر به عمق مطلب پی ببریم:
سوره ی فلق : به نام خداوند بخشنده ی مهربان (۱) بگو پناه می برم به پروردگار سپیده ی صبح (۲) از شر تمام آنچه آفریده است (۳) و از شر هر مزاحم ــ یا هر آسیب رساننده ــ که شب هنگام وارد می شود (۴) و از شر آنها که در گره ها می دمند ــ یعنی ساحران ــ (۵) و از شر هر حسودی که حسد می ورزد
سوره ی ناس : به نام خداوند بخشنده ی مهربان (۱) بگو پناه می برم به پروردگار مردم (۲) به مالک و حاکم مردم (۳) به معبود مردم (۴) از شر وسواس خناس (۵) که در دل انسان ها وسوسه می کند (۶) خواه از جن باشد یا انسان
مشاهده می کنیم که در سوره ی فلق، خداوند به پیامبرش دستور می دهد که از دست چهار نوع شر ، به خدایی که شکافنده ی صبح از دل تاریک شب است، پناه ببرد. یعنی از ۱- شر اشرار ۲- مهاجمان شبانه ۳- جادوگران و ۴- حسودان، به خدایی پناه ببرد که پروردگار صبح است. یعنی خداوند را با یک صفت، ذکر می کند و از شر چهار نوع خطر جدی به او پناه می برد.
اما در سوره ی ناس موضوع به عکس می شود یعنی خداوند را با سه صفت مهم ذکر می کند که از دست یک نوع موجود به او پناه ببرد. به این صورت که از شر وسوسه گران جن و انس، به خدایی پناه ببرد که ۱- پروردگار مردم ۲- مالک مردم و ۳- معبود مردم است.
بنا بر این و با این نگاه دقیق به این دو سوره ی کوچک و مقایسه ی آن دو با هم، مطلب جالب و عجیبی به دست می آید و آن عبارت است از میزان دشمنی شیطان با انسان و خطرناک بودن او ...
و من یتوکل علی الله فهو حسبه ان الله بالغ امره: هر کس بر خدا توکل کند کفایت امرش را می کنم، خداوند فرمان خود را به انجام می رساند.
ریشه های روان شناختی توکل به خدا را می توان در تئوری و نظریه ادراک کنترل اولیه و ثانویه جستجو نمود. افرادی که کنترل اولیه و واقعی بر رخدادهای زندگی را ندارند، زمانی احساس خوبی دارند که بتوانند کنترل ثانویه بر رخدادهای زندگی داشته باشند، به اعتقاد پژوهشگران احساس کنترل ثانویه به دو صورت بروز می کند :
الف) کنترل نیابتی : شخص اوضاع و احوال را مورد بررسی قرار می دهد تا ببیند چه کسی کنترل اوضاع و شرایط را در دست دارد و لذا خود را با او هماهنگ می کند. به عبارت دیگر خود فرد قدرت لازم را ندارد ولی از قدرت افراد دیگر در جهت کنترل اوضاع و احوال استفاده می کند.
ب) کنترل تفسیری : فرد با تفسیر و تبیین یک حادثه و معنا دادن به آن از تلخی حادثه می کاهد.
توکل از نوع کنترل نیابتی است که در روانشناسی مطرح است. بنابراین می توان به تمام آیات توکل در قرآن در علم روانشناسی تمسک نمود.
منبع :